Zeeman-onderwijzer

Voor ons boek "Kroegendorp, loodsendorp, zeemansdorp" over Oudeschild, hebben we allerlei bronnen gebruikt. Een van de leuke vondsten was het boekje "Zeeman-onderwijzer: een loopbaan van zeven jaar als zeeman en vijftig jaren als onderwijzer der jeugd". Het werd geschreven door Teekele Zwaal en in 1873 uitgegeven te Dokkum. Mocht je het zelf willen lezen, hier kun je het downloaden.

De loopbaan van Tekele Reinsz Zwaal op Texel begon in Den Hoorn. Daar werkte hij slechts korte tijd, voordat hij op 1 november 1833 werd benoemd als onderwijzer in Oudeschild. Toen inspecteur Wijnbeek in 1839 het onderwijs op Texel nader bekeek, vond hij meester Zwaal de enige werkelijk goede onderwijzer op het eiland met gezag, kennis en inzet. In 1857 zette Tekele zijn loopbaan voort op Terschelling, het eiland waar hij oorspronkelijk vandaan kwam. Aanleiding voor zijn vertrek was de weigering van het Texelse gemeentebestuur om voor f 400,- instrumentarium aan te schaffen ten behoeve van zijn "Zeevaartkundige school". Bij Irene Maas zijn meer details te lezen over de commotie rond zijn vertrek.

Al in 1838 overleed zijn eerste vrouw Anna Laan in Oudeschild, nadat zij zes kinderen in negen jaar had gekregen. Zijn tweede vrouw de Texelse Marretje de Wijn baarde nog eens acht kinderen. Overigens bereikten maar een paar kinderen de volwassenheid. Alleen Willem, een zoon uit het eerste huwelijk, bleef op Texel. Hij trouwde met Neeltje Aries Duinker. De kinderen uit het tweede huwelijk waren nog jong in 1857 en verhuisden mee naar Terschelling. Daar bereikten zowel Tekele Zwaal als zijn vrouw Marretje de Wijn een hoge leeftijd. Hun nazaten kwamen onder andere op Texel, Terschelling, Vlieland en in Amsterdam terecht.

Bronnen: T.R. Zwaal, Zeeman-onderwijzer: een loopbaan van zeven jaar als zeeman en vijftig jaren als onderwijzer der jeugd, Dokkum 1873; site Irene Maas; site Wie Was Wie; Thijs Klaassen en Miriam Klaassen, Kroegendorp, loodsendorp, zeemansdorp, Bourglinster/Utrecht, 2025